Sau số hóa, bài toán của giáo dục là kết nối và khai thác dữ liệu

Sau nhiều năm số hóa hồ sơ và quy trình, chuyển đổi số giáo dục đang bước sang một giai đoạn khác: kết nối và khai thác dữ liệu. Nhận định này được nêu trong bài viết của Báo Giáo dục và Thời đại về triển vọng giai đoạn 2026 - 2030, và nó đặt ra một câu hỏi thực tế cho mọi nhà trường: dữ liệu đã số hóa đang thực sự giúp dạy, học và quản trị tốt hơn ở mức nào?

Dữ liệu ngành đã ở quy mô lớn

Theo số liệu công bố tại Hội nghị tổng kết năm học 2025 - 2026, cơ sở dữ liệu ngành đã cập nhật thông tin của khoảng 50.000 cơ sở giáo dục, hơn 27 triệu học sinh, sinh viên và trên 1,4 triệu giáo viên.

Một ví dụ rõ ràng là việc 100% thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học trực tuyến toàn trình. Khi dữ liệu được dùng hiệu quả, giáo viên giảm thao tác nhập liệu lặp lại, nhà trường tổng hợp báo cáo thuận lợi hơn, người học và phụ huynh làm thủ tục dễ dàng hơn trên môi trường số.

Tháng 8/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng ban hành Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông theo Quyết định 2422/QĐ-BGDĐT, triển khai từ năm học 2026 - 2027. AI vì vậy không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà trở thành nội dung cần được định hướng, với yêu cầu sử dụng an toàn, có trách nhiệm và biết kiểm chứng thông tin.

Ba điểm nghẽn cần tháo gỡ

• Hạ tầng chưa đồng đều. Chênh lệch về thiết bị và kết nối giữa các địa phương, cơ sở giáo dục ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khai thác nền tảng số.
• Dữ liệu chưa liên thông. Nếu các hệ thống thiếu chuẩn hóa, thông tin vẫn phân tán, giáo viên phải nhập lại dữ liệu và cán bộ quản lý mất thời gian tổng hợp.
• Năng lực số và an toàn thông tin. Giáo viên cần khai thác được học liệu số, dữ liệu và AI cho chuyên môn, cán bộ quản lý cần dùng dữ liệu như công cụ điều hành, đồng thời hệ thống phải bảo vệ dữ liệu cá nhân của người học, giáo viên và phụ huynh.

Bài học cho trường đại học và đơn vị đào tạo

Giai đoạn 2026 - 2030 được kỳ vọng chuyển từ các nền tảng riêng lẻ sang hệ sinh thái giáo dục số, nơi học bạ số, văn bằng số, cơ sở dữ liệu ngành và nền tảng dạy học phát huy giá trị khi thông tin được khai thác xuyên suốt.

Với trường đại học, điều này gợi ý ba việc nên làm sớm:

1. Chuẩn hóa dữ liệu ngay từ nguồn, theo nguyên tắc nhập một lần và dùng chung, thay vì để mỗi hệ thống một định dạng.
2. Chọn LMS và các nền tảng dạy học theo khả năng liên thông, xuất dữ liệu và kết nối với hệ thống quản lý chung, không chỉ theo tính năng đơn lẻ.
3. Đầu tư cho năng lực số của giảng viên và cán bộ quản lý song song với công nghệ, kèm quy định rõ về quyền truy cập và bảo mật dữ liệu.

Chuyển đổi số chỉ tạo ra giá trị khi công nghệ được đưa vào vận hành đồng bộ và gắn với nhu cầu thực tế. Sau số hóa, lợi thế không nằm ở việc có thêm một phần mềm mới, mà ở khả năng kết nối những gì nhà trường đã có thành một hệ thống phục vụ người dạy và người học tốt hơn.